Terug naar het overzicht

Geinspireerd door natuur en licht‘HET LICHT DAT MONDRIAAN EN TOOROP INSPIREERDE IS ER NOG STEEDS’

Piet Mondriaan (1872-1944) Molen; Molen bij zonlicht, 1908 Olieverf op doek  114 x 87 cm  Gemeentemuseum Den Haag

De Hollandse kust intrigeert al eeuwen, elk seizoen opnieuw. Aan het begin van de twintigste eeuw trok een aantal kunstenaars, onder aanvoering van Jan Toorop, naar de kust om zich te laten inspireren door de natuur en het licht.

zon Nederlandse kust
Ferdinand Hart Nibbrig (1866-1915) Zeeuws meisje, 1914 Olieverf op doek 50,5 x 40,5 cm Gemeentemuseum Den Haag
Jan Hendrik Weissenbruch (1824 – 1903) Strandgezicht, 1887 Olieverf op doek 72,8 x 102,9 cm Gemeentemuseum Den Haag
Strand licht

Hendrik Willem Mesdag, Anton Mauve, Jan Hendrik Weissenbruch en andere kunstenaars van de Haagse School legden op hun schilderijen de zee, het strand en de vissersboten bij Scheveningen vast. “In de laatste decennia van de negentiende eeuw was de Haagse school heel erg vernieuwend”, vertelt Frouke van Dijke, conservator bij het Gemeentemuseum in Den Haag en gespecialiseerd in de negentiende-eeuwse kunst. “Daarvóór was de landschapschilderkunst in Nederland nog ondergeschikt aan de Bijbelse, historische schilderkunst. Als de natuur werd geschilderd, moest dat een viering zijn van de grootheid van God, met enorme watervallen, rotspartijen en andere indrukwekkende natuurelementen. Het Nederlandse landschap voldeed daar helemaal niet aan, maar met de Haagse School boekten schilders op dat vlak voor het eerst succes. Ze kozen ervoor om het licht te gaan schilderen, het vissersleven en de sfeer aan het strand. Het ging om het vastleggen van de atmosfeer. Die moest poëtisch zijn en vooral niet fotografisch.”

Gemeente museum Den Haag

Mondriaan was een van de meest gerespecteerde landschap schilders

Van 29 juni tot en met 29 september toont Gemeentemuseum Den Haag de expositie Frisse Wind. Highlights Haagse School. De tentoonstelling brengt een ode aan kunstenaars uit de negentiende eeuw - als Jozef Israëls, Jacob en Willem Maris, Hendrik Willem Mesdag, Jan Hendrik Weissenbruch en Anton Mauve - die eropuit trokken en op weergaloze wijze vast legden wat ze zagen in en om Den Haag. Meer informatie: www.gemeentemuseum.nl 

Toorop en Mondriaan gingen een stap verder dan de realistische stijl van de Haagse School. Ze zochten naar de vergeestelijking die de natuur bezat.

Frouke van Dijke

Luminisme in Domburg

Ook Piet Mondriaan begon als kunstenaar in de traditionele stijl van de Haagse school. Net als veel andere kunstenaars kwam hij uit de stad en zocht hij het weidse landschap op, met hoge luchten. Mondriaan was goed bevriend met Jan Toorop en verbleef aan het begin van de twintigste eeuw regelmatig in Domburg om te schilderen. Toorop was een centrale figuur in de Nederlandse schilderkunst. Hij inspireerde de andere kunstenaars tot vernieuwde stijlen en liet in 1911 in Domburg een houten tentoonstellingsonderkomen bouwen om er schilderijen te exposeren. Van zichzelf, maar ook van Mondriaan, Lodewijk Schelfhout en Jacoba van Heemskerck. Van Dijke: “Toorop en Mondriaan gingen een stap verder dan de realistische stijl van de Haagse School. Ze zochten naar de vergeestelijking die de natuur bezat. Ze waren beide gefascineerd door het licht en zochten naar een soort goddelijkheid in het kustlandschap. Ze dachten die er met felle kleuren ook uit te kunnen halen. Dat was de geboorte van het Luminisme.”

Kleurrijk palet

De Nederlandse schilders van het Luminisme benadrukten het stralende effect van licht door middel van een stippeltechniek en heldere kleuren, licht Van Dijke toe: “Gestimuleerd door het Zeeuwse landschap met zijn bijzondere licht gingen de kunstenaars experimenteren met een zeer kleurrijk palet. De luministische stijl vormde daarmee een duidelijke breuk met de Haagse School, waar vooral veel rustige grijstinten werden gebruikt.

Frouke van Dijke Conservator Gemeentemuseum Den Haag

Mondriaan was erg geïnteresseerd in de kleurenleer van de Duitse dichter Johann von Goethe. Zo waren er allerlei natuurwetenschappelijke theorieën over wat kleur met de mens doet als je complementaire kleuren, zoals oranje en blauw of rood en groen, bij elkaar zet. Het schilderij Molen bij zonlicht, dat Mondriaan in Domburg maakte, is daar een mooi voorbeeld van.”

Stippen die het licht accentueren

Naast Toorop en Mondriaan werkten ook Leo Gestel, Jan Sluyters en Ferdinand Hart Nibbrig in de luministische stijl. Zij waren geïnspireerd door het Pointillisme, een techniek die was opgekomen vanuit Frankrijk waarbij stippen het licht in het schilderij accentueren. Van Dijke: “Ook Mondriaan gebruikte die stippeltechniek – en ging daarin verder dan de pointillistische stijl – met felle, ongemengde kleuren. Het idee daarvan was dat er dan een soort vibrerend licht vanuit het doek kwam dat je oog op een bijzondere manier waarnam.”

Jacob Maris (1837 – 1899) Bomschuit op het strand, ca. 1880 Olieverf op doek 102,5 cm x 126,5 cm Gemeentemuseum Den Haag. Schenking Vrienden van het Gemeentemuseum Den Haag

Zo keken de luministen op hun eigen manier naar de eigenschappen van het landschap, met het licht en de horizontale en verticale elementen, zoals de duinen en de vuurtorens. “Toen Mondriaan naar Domburg ging, was hij een van de meest gerespecteerde landschapschilders, werkend vanuit de traditie van de Haagse School. Zijn latere abstracte kunst kwam voort uit jarenlange studies van de natuur. Hij zocht naar de essentie van de natuur, door het te vereenvoudigen. En hij is steeds verder gaan abstraheren, tot het niet meer herkenbaar was als duin of vuurtoren. Maar het licht dat Mondriaan en Toorop ruim een eeuw geleden inspireerde, is er nog steeds.”

Geniet van rust, licht en de kust

In het Zeeuwse stadje Domburg vonden Jan Toorop, Piet Mondriaan en vele andere bekende schilders de rust, het licht en de inspiratie om hun kunstwerken te maken. In Domburg ligt het centraal gelegen Résidence Wijngaerde. Tegenwoordig bestaat het uit verschillende appartementen en penthouses, met veel privacy en een comfortabel dakterras. Er wordt gewerkt aan een nieuw, hoogwaardig interieur en is vanaf het voorjaar 2020 exclusief via LARGO te boeken. De bijzondere architectuur is gebaseerd op de stijl van Engelse landhuizen en Franse chateaus. Wilt u de sfeer proeven die de kunstenaars zo aansprak? Hier vindt u alvast een voorproefje

Of geniet u liever van de rust, de natuur, het bijzondere licht en de kust direct op het strand in een van de beach houses van Largo Beach Houses Den Haag? 

Verhaal 13 van 13

Ontdek Largo met uw persoonlijke reiskompas

Met uw gepersonaliseerde reiskompas tonen wij accommodaties die perfect bij uw vakantievoorkeuren passen.