Terug naar het overzicht

Zo hou je je brein gezondStress is gezond, mits je tijdig weer ontspant

stress

Volgens de Hersenstichting zorgt te veel stress ervoor dat de hersenen minder goed functioneren. “Stress op zichzelf is volstrekt normaal en zelfs gezond”, verzekert neurowetenschapper Erno Hermans. “Zonder stress zou het leven zelfs erg saai zijn. Maar te veel stress verandert je brein. Tijdig ontspannen is cruciaal.”

stress
stress

Bij stress denken we tegenwoordig al snel aan werkgerelateerde overbelasting. Ons biologische ‘stress-systeem’ is echter primair een overlevingssysteem, ontstaan in de tijd dat onze voorvaderen moesten vluchten voor beren, vechten tegen vijandige stammen en overleven in barre kou. Het is een alarmmechanisme: het maakt ons alert, geeft extra kracht, helpt om te overleven. En dat is van nature bedoeld om telkens kortstondig actief te zijn.

LARGO Verhaal

Twee systemen

Neurobiologisch treden er bij stress twee systemen in werking: een snel en een traag systeem, legt Erno Hermans uit. Hermans is als psycholoog en neurobioloog verbonden aan de Radboud Universiteit en het Donders Instituut Nijmegen. Hij onderzoekt met name de biologische kant van ons brein. Daarbij kijkt hij met name naar de invloed van stress: wat gebeurt er dan precies, wat is het effect, en hoe herstellen onze hersenen daarna?

Het snelle stress-systeem, vertelt Hermans, wordt gevoed door adrenaline. Dat verhoogt je spierspanning en versnelt je hartslag zodat je kunt vechten of vluchten, en activeert gebieden in je brein die maken dat je bliksemsnel kunt reageren. Supernuttig in geval van nood, maar met één keerzijde: die alertheid zet andere functies in de spaarstand. Onder stress kun je minder focussen, minder helder nadenken en geen herinneringen ophalen. Stress is een acute ‘survival mode’. Bijkomen kan later wel, als ‘de beer is verjaagd’. Daarna begint het cortisolhormoon te werken, het trage systeem. Dat maakt energie los maar zorgt ook dat je stressreactie tijdig weer afneemt, zodat je weer tot rust komt. Meestal na een half uur. Langer moet zo’n ‘alarmfase’ niet duren, vindt het lichaam.

Hele dag alarm

Dat is precies waar het bij langdurige stress misgaat: ons lichaam blijft dan stresshormonen afgeven en komt niet meer in een staat van herstel. Hermans: “Het is alsof de hele dag het alarm afgaat, met alle gevolgen van dien. Belangrijke systemen gaan op standby, je immuunsysteem werkt minder, je reserves raken uitgeput.” Dat is niet alleen heel vermoeiend; het verandert ook daadwerkelijk iets in je brein. “Als je veel stress hebt, passen je hersens zich daarop aan: de verbindingen in de prefrontale cortex worden minder, terwijl er juist verbindingen bij komen in de amygdala – de zone in je hersenen waar je onder meer schrik- en angstreacties verwerkt. Je alertheidsgebieden ontwikkelen zich sterker: je raakt default in stressmodus, terwijl helder denken, herinneringen ophalen en concentreren juist lastiger gaan. Dat zie je heel duidelijk bij mensen met vroege jeugdtrauma’s: die hebben een meetbaar andere hersenstructuur en -functie.”

balans
stress

Ontspannen en naar buiten gaan, is aantoonbaar goed voor je brein

Gezonde biologische reactie

Moeten we stress dus maar liever helemaal voorkomen? Hermans vindt van niet: “Kortstondige stress is prima. Het is een gezonde biologische reactie. Bovendien zou het leven zonder stress heel saai zijn. Als je er maar goed mee omgaat. Voor fitte hersens moet je vooral langdurige blootstelling aan stress vermijden. Dus niet dagenlang onder zware druk, of acht maanden lang tachtig uur per week werken en dan vier maanden luieren.”

Plan je rustmomenten

Rust bewust plannen

De vraag is: wat dan wel? De neurobiologie geeft het antwoord. “Plan je rustmomenten”, aldus Hermans. “Houd je natuurlijke ritme aan zodat stress- en slaapsystemen en alle andere biologische systemen ruimte krijgen.” Zo blijf je de meeste tijd binnen de ‘window of tolerance’, het gebied waarin je niet overprikkeld bent (vechtmodus, vluchtmodus, geïrriteerd, boos, paniekerig) of onderprikkeld (afgestompt, lui, afwezig, lusteloos), maar prettig daartussenin: kalm, ontspannen en in staat tot reflectie. Daar functioneer je het best.

stress
stress

Herstel is mogelijk

Tot slot heeft Hermans hoopgevend nieuws voor mensen die lange tijd onder grote druk hebben gewerkt en zich afvragen of ze nog wel écht kunnen bijkomen. “Herstel is mogelijk, ook na langdurige stress. Als je ontspant en naar buiten gaat, meer beweegt, is dat aantoonbaar goed voor je brein. Beweging stimuleert neurogenese, de aanmaak van nieuwe verbindingen, en dan met name in de hippocampus – het hersengebied waar je nieuw geleerde dingen opslaat en nieuwe herinneringen aanmaakt. Dat kan zelfs op hogere leeftijd.” Het is dus nog niet te laat om in beweging te komen.

Ook weer beter functioneren?

Maak ruimte voor ontspanning en reflectie. Geniet van een - welverdiende - pauze in één van de rustig gelegen en luxe Largo vakantieverblijven. Bij Largo geniet u op de kleinschalige resorts van rust, ruimte en comfort. 

Verhaal 31 van 32